Chiếc ghế trống của Carlsen và lá phiếu ngày 26 tháng 9 ở Samarkand

Tháng Bảy năm 2026, tôi đang soạn bản tin buổi tối cho đài thì điện thoại rung. Một người bạn làm truyền thông cờ vua ở Sài Gòn nhắn đúng một dòng: "Carlsen không bảo vệ ngôi." Tôi đọc lại ba lần. Ngoài cửa sổ, Đà Nẵng mưa dầm, tiếng xe máy xé nước trên đường Nguyễn Văn Linh. Trong phòng, chiếc đồng hồ cờ tôi mua ở một giải phong trào năm nào vẫn chạy trên bàn, kim giây nhích từng nhịp như thể chẳng có gì thay đổi.

Rồi tháng Tư năm 2026, ở Astana, truyền hình chiếu cảnh người ta sắp lại bàn cho ván khai mạc giải vô địch cờ vua thế giới. Hai tấm bảng tên. Hai chiếc ghế. Và ở phía mà làng cờ đã quen nhìn suốt mười lăm năm, một khoảng trống. Tôi ngồi im rất lâu trước màn hình. Không phải vì tiếc một con người. Mà vì lần đầu tiên tôi nghe rõ một âm thanh mà các giải cờ vua chưa từng phát ra: tiếng của một định chế đang tự thuyết phục mình rằng mọi thứ vẫn bình thường.

Ba năm sau khoảnh khắc đó, vào ngày 26 tháng 9, những người nắm quyền điều hành môn cờ vua thế giới sẽ bỏ phiếu tại Samarkand, Uzbekistan. Trong số các ứng viên tổng thống Liên đoàn Cờ vua Quốc tế (FIDE), có một người hứa sẽ đưa Magnus Carlsen trở lại. Lời hứa ấy lan nhanh hơn mọi cam kết quản trị khô khan khác, và như mọi lời hứa lan quá nhanh, nó cần được đọc lại thật chậm.

Một cuộc bỏ phiếu không có ván cờ nào

Đây là thể loại tin mà tôi vẫn gọi là tin đấu trường hậu trường: không có nước cờ nào được đi, không có thế trận nào được mở, nhưng kết quả lại quyết định hàng trăm ván cờ trong nhiều năm tới. FIDE là tổ chức quản lý môn cờ vua toàn cầu, và cuộc bỏ phiếu ở Samarkand nằm trong khuôn khổ Đại hội đồng của liên đoàn. Ngày bỏ phiếu được ấn định vào 26 tháng 9, theo thông tin Reuters công bố ngày 18 tháng 9.

Ba cái tên đứng trước lá phiếu. Wadim Rosenstein, doanh nhân và người tổ chức cờ vua người Đức, người sáng lập kiêm chủ tịch của WR Chess, một đơn vị đứng sau các giải đấu cờ vua tầm cỡ. Jan Henric Buettner, cũng là doanh nhân người Đức, gắn với làn sóng định dạng cờ vua thương mại mới. Và Timur Turlov, doanh nhân người Kazakhstan. Ba người, cùng một đặc điểm chung: họ đến từ thế giới kinh doanh và tổ chức sự kiện, không đến từ bộ máy hành chính cờ vua chuyên nghiệp.

Đương kim chủ tịch Arkady Dvorkovich không ra tranh cử tiếp. Ông rời vị trí trong tình thế bị Liên minh châu Âu đưa vào danh sách trừng phạt. Đây là chi tiết quan trọng nhất mà các bản tin ngắn thường lướt qua: sự chuyển giao quyền lực ở FIDE không diễn ra theo lịch trình nội bộ, mà bị đẩy bởi một lực lượng bên ngoài môn cờ. Một định chế thể thao thay người đứng đầu vì địa chính trị, và thay trong im lặng tương đối.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các kỳ đại hội thể thao quốc tế của tôi, những cuộc chuyển giao bị ép từ bên ngoài luôn để lại một khoảng trống quyền lực kéo dài lâu hơn người ta tưởng. Người kế nhiệm phải vừa học việc, vừa trấn an các liên đoàn thành viên, vừa xử lý những hồ sơ mà người tiền nhiệm để lại giữa đường. Ở Samarkand, hành trang đó nặng hơn bình thường.

Bốn hồ sơ nằm trên bàn của tổng thống tương lai

Muốn hiểu cuộc bỏ phiếu này, cần tách nó ra thành bốn hồ sơ riêng biệt. Mỗi hồ sơ có một mức độ khó khác nhau, và điều đáng chú ý là hồ sơ được nhắc nhiều nhất lại là hồ sơ ít nằm trong tầm kiểm soát nhất.

Hồ sơ thứ nhất là cấu trúc vòng đấu vô địch thế giới. Thể thức cờ tiêu chuẩn (classical) với thời gian dài, khai cuộc sâu, tỷ lệ hòa cao, vẫn giữ vai trò danh hiệu cao quý nhất của môn. Nhưng các định dạng khác đang lớn lên rất nhanh: cờ nhanh, cờ chớp, các giải trực tuyến, và đặc biệt là thể thức freestyle theo kiểu Chess960 với vị trí quân ban đầu được xáo ngẫu nhiên. Freestyle làm giảm mạnh giá trị của việc chuẩn bị khai cuộc học thuộc lòng, đẩy trục kỹ năng về phía tính toán thô và khả năng thích ứng. Những kỳ thủ đầu tư nhiều nhất vào cơ sở dữ liệu khai cuộc chính là những người cảm nhận rõ nhất sự dịch chuyển này.

Hồ sơ thứ hai là câu chuyện Nga và phán quyết của Tòa Trọng tài Thể thao (CAS). Hồi tháng Sáu, FIDE tạm đình chỉ Liên đoàn Cờ vua Nga vì tổ chức này không tuân thủ phán quyết của CAS trong thời hạn quy định, liên quan tới việc sáp nhập các tổ chức cờ vua đến từ những vùng lãnh thổ Ukraine bị chiếm đóng. Rosenstein tuyên bố sẽ tuân thủ phán quyết, với cách diễn đạt gần như không có chỗ để diễn giải: không có đường vòng.

Hồ sơ thứ ba là xung đột lợi ích. Rosenstein từng bị chất vấn trong chiến dịch về các mối liên hệ kinh doanh với Nga của tập đoàn WR Group, nơi từng có các dự án logistics, chứng nhận và dầu khí, được cho là đã rút khỏi Nga sau các lệnh trừng phạt năm 2026. Ông đề xuất một quy tắc rõ ràng: nhân viên FIDE không được phép làm việc đồng thời cho các tổ chức cờ vua tư nhân.

Hồ sơ thứ tư là tiền. Chính ứng viên này thừa nhận môn cờ vua chỉ có vài nhà tài trợ, trong khi mức độ nhận diện toàn cầu của nó lớn hơn nhiều lần con số đó.

Lời hứa đưa Carlsen trở lại, đọc bằng ngôn ngữ thiết kế động lực

Carlsen là nhà vô địch thế giới năm lần, số một thế giới trong nhiều năm, người đã tuyên bố năm 2026 rằng sẽ không bảo vệ danh hiệu trong chu kỳ 2026. Hikaru Nakamura được nhắc tới như tay vợt số hai thế giới trong cách diễn đạt của bài báo, và là một tài sản truyền thông khổng lồ nhờ hoạt động phát trực tiếp.

Các mức Elo được nêu trong bài gốc là số liệu tham khảo, cần đối chiếu lại với bảng xếp hạng chính thức: Carlsen quanh ngưỡng 2830 với đỉnh công bố khoảng 2882 năm 2026, Nakamura quanh 2790 tới 2800 với đỉnh khoảng 2816 năm 2026. Tôi ghi rõ như vậy vì trong làng cờ, một mức Elo sai lệch ba điểm cũng đủ làm hỏng cả một đoạn bình luận.

Điều cần nhìn ở đây không nằm ở các mức Elo. Nó nằm ở kiến trúc quyền lực phía sau lời hứa.

FIDE không thể ra lệnh cho một kỳ thủ tham dự vòng đấu vô địch thế giới. Liên đoàn chỉ có thể điều chỉnh đường đi tới danh hiệu: suất đặc cách, tiêu chuẩn vòng loại, lịch thi đấu, cấu trúc giải thưởng, và các điều khoản thương mại. Lời hứa đưa Carlsen trở lại, vì vậy, thực chất là một thiết kế động lực học trá hình dưới dạng một câu khẩu hiệu. Muốn đánh giá lời hứa ấy, ta phải tìm cơ chế, chứ không tìm cảm hứng.

Điểm cốt lõi nằm ở chỗ: lời hứa đưa Carlsen trở lại là một tuyên bố về cảm hứng, trong khi mọi thứ quyết định việc Carlsen có trở lại hay không lại nằm ở những điều khoản kỹ thuật không ai muốn đọc.

Ở chiều ngược lại, đòn bẩy của Carlsen với FIDE mang tính bất đối xứng. Danh hiệu vô địch cờ tiêu chuẩn mất đi một phần giá trị thương mại khi người được công chúng nhận ra nhiều nhất không ngồi vào bàn. Liên đoàn cần cậu ấy hơn cậu ấy cần liên đoàn. Đó là lý do một lời hứa như vậy xuất hiện trong chiến dịch tranh cử, và cũng là lý do nó được phát biểu ở dạng mơ hồ có chủ đích.

Tôi đã ngồi đủ nhiều trong các phòng họp báo để biết một điều: những cam kết không kèm cơ chế thường không phải là cam kết, mà là vé vào cửa truyền thông.

Định dạng nào đang thắng, và thắng bằng cách nào

Ở đây tôi phải rời khỏi ngôn ngữ hành chính và nói bằng ngôn ngữ của người ngồi xem cờ mười hai tiếng một ngày.

Cờ tiêu chuẩn là một thể loại văn học dài. Nó cần người đọc kiên nhẫn, cần sự im lặng, cần khả năng chịu đựng những ván hòa mà trong đó mọi thứ đẹp đẽ đã xảy ra ở tầng ba mươi nước trước khi khán giả kịp hiểu. Cờ nhanh và cờ chớp là thể loại tin ngắn. Chúng thắng bằng nhịp, bằng sai lầm nhìn thấy được, bằng khoảnh khắc đồng hồ đỏ lên.

Các nền tảng trực tuyến và các nhà tổ chức tư nhân đã hiểu điều này sớm hơn bộ máy hành chính của liên đoàn. Họ không cố gắng đánh bại cờ tiêu chuẩn về mặt kỹ thuật; họ chuyển sang một sân chơi khác và định nghĩa lại tiêu chuẩn thành công.

Kết quả là một nghịch lý đẹp và đau: định dạng phát triển nhanh nhất về lượng khán giả lại là định dạng có vị thế biểu tượng thấp nhất, còn định dạng có vị thế biểu tượng cao nhất lại đang chững lại về sức hút thương mại. Bất kỳ ai thắng ở Samarkand cũng sẽ phải sống trong nghịch lý đó, và sẽ phải chọn xem mình muốn bảo vệ ngôi đền hay mở một khu chợ bên cạnh ngôi đền.

Tôi không nghĩ đây là cuộc chiến giữa truyền thống và hiện đại. Tôi nghĩ đây là cuộc chiến giữa hai cách kiếm tiền, trong đó một cách đã có sẵn lịch sử và cách còn lại có sẵn thuật toán.

Nước cờ phản trực giác: chìa khóa nằm ở đường đi tới danh hiệu

Đây là phần mà tôi tin là điểm mù lớn nhất của toàn bộ câu chuyện.

Ký ức tập thể của làng cờ đang bám vào một hình ảnh: Carlsen ngồi lại vào bàn. Nhưng quyền lực thật của một tổng thống FIDE không nằm ở việc mời một người về, mà nằm ở việc thiết kế con đường để người ta có thể về. Điều chỉnh đường đi tới danh hiệu là một công cụ âm thầm, không tạo tiêu đề, không có hào quang, nhưng nó quyết định ai có cửa và ai không.

Hãy tưởng tượng, chỉ để thấy cơ chế: giảm số vòng loại trực tiếp, mở một suất đặc cách dành cho nhà vô địch cũ, cho phép một phần vòng loại diễn ra theo thể thức ngắn, gộp một chặng vào một giải mời có giá trị thương mại cao. Không điều khoản nào trong số đó thu hút ống kính. Nhưng chúng là những gì thực sự tạo ra cơ hội cho một kỳ thủ đã tuyên bố rằng mình không còn hứng thú với hình thức thi đấu cũ.

Nếu lời hứa đưa Carlsen trở lại không kèm theo thay đổi cụ thể nào ở đường đi tới danh hiệu, thì nó thuộc về trang nhất, không thuộc về điều lệ.

Một nước cờ phản trực giác nữa: người có khả năng thúc đẩy thay đổi định dạng mạnh nhất lại chính là ứng viên gắn với hệ sinh thái giải đấu tư nhân. Trong thế cờ đó, một đòn tấn công vào hệ thống cũ đồng thời là một đòn củng cố vị trí của chính người đi. Người ngoài cuộc quan sát điều này không cần phán xét đạo đức; chỉ cần đọc thế cờ cho đúng.

Nhà vô địch không có mặt, và một định chế phải học cách tự đứng

Trong bảng thứ bậc của làng cờ, hiện tồn tại một khoảng cách kỳ lạ: người mạnh nhất và người được theo dõi nhiều thứ hai lại đang nằm ngoài hoặc ở rìa chu kỳ tranh danh hiệu, trong khi con đường tới ngôi vô địch vẫn tiếp tục chạy mà không có họ. Cuộc tranh chấp ngôi vua và câu chuyện về danh hiệu đã tách thành hai dòng chảy riêng.

Với tư cách một người quan sát đứng ngoài, tôi thấy điều này quen thuộc một cách khó chịu. Nó giống hệt cảnh một đội bóng quốc gia xây dựng lối chơi quanh một ngôi sao, rồi một ngày ngôi sao ấy không còn muốn chơi nữa, và cả hệ thống đứng nghiêng. Sự phụ thuộc vào một điểm duy nhất không bao giờ lộ ra khi điểm ấy còn nguyên vẹn.

Với môn cờ, rủi ro này nghiêm trọng hơn bình thường vì chu kỳ vô địch cần một câu chuyện. Khi câu chuyện bị rút khỏi phòng, phần còn lại là những ván đấu rất giỏi nhưng rất khó bán. Một tổng thống mới có thể chọn hai hướng: hoặc thiết kế lại chu kỳ để tự nó đủ sức hút, hoặc đặt cược vào việc mời ngôi sao trở lại. Hướng thứ hai nhanh hơn, hào nhoáng hơn, và mong manh hơn.

Tôi đã từng nghĩ người ta xem cờ vì những bàn thắng. Càng lớn tuổi, tôi càng tin người ta xem cờ vì những khoảng trống. Chiếc ghế trống ở Astana năm 2026 dạy nhiều điều về môn thể thao này hơn bất kỳ ván thắng nào trong năm đó.

Hồ sơ Nga, và điều dễ nhất lại là điều khó nhất về mặt chính trị

Trong toàn bộ nền tảng tranh cử được thuật lại, phần liên quan tới Tòa Trọng tài Thể thao là phần có ít chỗ diễn giải nhất. FIDE đã tạm đình chỉ Liên đoàn Cờ vua Nga; ứng viên Rosenstein nói sẽ đi theo phán quyết, không có đường vòng.

Điều đáng chú ý là sự tương phản. Ở hồ sơ này, ứng viên chấp nhận một khuôn khổ pháp lý do bên ngoài đặt ra, gần như không có quyền tự quyết. Ở hồ sơ xung đột lợi ích, nơi liên quan trực tiếp tới chính tập đoàn và tổ chức giải đấu của ông, mức độ tranh luận cao hơn hẳn. Một người có thể tuân thủ tuyệt đối một tòa án quốc tế mà vẫn gặp khó khăn khi phải tự soi mình.

Quy tắc mà ông đề xuất, rằng nhân viên liên đoàn không được làm việc đồng thời cho các tổ chức cờ tư nhân, là một quy tắc mạnh nếu được áp dụng triệt để. Vấn đề tự áp dụng nằm ở chỗ: người đề xuất quy tắc ấy đồng thời là người sáng lập và chủ tịch của một đơn vị tổ chức giải. Bài báo gốc không giải quyết xung đột này, và tôi cũng không có đủ dữ kiện để giải quyết nó thay họ. Nhưng một lá phiếu bỏ ra mà không hỏi về cơ chế tự miễn trừ thì là một lá phiếu chưa được chuẩn bị.

Tôi nhớ cảm giác khi làm việc ở một tòa soạn thể thao: ban biên tập luôn có quy định cấm nhận quà từ đội bóng, và luôn có một phóng viên hỏi lại — còn chuyện đi ăn cùng ban huấn luyện thì sao. Vùng xám luôn nằm ở chỗ: quy tắc có được viết đủ cụ thể để áp dụng cho người viết ra nó hay không.

Đứng ngoài để nhìn vào: một người Ấn Độ viết ở Việt Nam về một cuộc bỏ phiếu ở Uzbekistan

Có một lợi thế kỳ lạ khi tôi nhìn cuộc bỏ phiếu này từ Đà Nẵng. Tôi không có liên hệ nghề nghiệp với liên đoàn, không có hợp đồng với nhà tổ chức nào, không có danh tính nào cần bảo vệ trong làng cờ châu Âu. Điều đó cho phép tôi nhìn thấy một chi tiết mà những người trong cuộc thường coi là hiển nhiên: môn cờ vua toàn cầu đang được điều hành bởi một nhóm nhỏ người, cho một nhóm nhỏ thị trường, dù khán giả của nó trải khắp các châu lục.

Samarkand không phải một địa điểm trung tính. Đó là nơi Lê Quang Liêm của Việt Nam vô địch cờ chớp thế giới năm 2026, một khoảnh khắc mà báo chí thể thao trong nước đưa tin rộng khắp và tôi đã ngồi ngoài giờ phát sóng, nghe lại bản ghi tới ba lần trong một đêm. Đó cũng là thành phố nằm dọc Con đường Tơ lụa cũ, nơi từng là chỗ giao nhau của nhiều nền văn minh mà chẳng ai kiểm soát hoàn toàn.

Ở Samarkand năm 2026, người ta trao một danh hiệu thế giới cho một kỳ thủ Đông Nam Á. Ở Samarkand năm nay, người ta bỏ phiếu để quyết định đường đi tới danh hiệu ấy trong nhiều năm tới. Hai sự kiện đặt cạnh nhau kể một câu chuyện mà bản tin ngắn không kể: môn cờ vua đã lan tới những nơi nó chưa từng được quản lý, và hệ thống quản lý thì chưa lan theo.

Tôi là người sinh ra ở Ấn Độ, viết ở Việt Nam, theo dõi một cuộc bỏ phiếu ở Uzbekistan, đọc bằng tiếng Anh và nghĩ bằng ba thứ tiếng. Tôi không có quốc gia nào để đứng về trong cuộc bỏ phiếu này. Điều đó khiến tôi nhìn rõ hơn một điều: các lá phiếu ở Samarkand sẽ được quyết bởi các liên đoàn thành viên, phần lớn đến từ những nơi mà môn cờ vua là một môn học, một thú vui, một hi vọng đi ra thế giới — chứ không phải một tài sản thương mại.

Sự chệch pha đó là điểm mù lớn nhất của toàn bộ cuộc bỏ phiếu. Người bỏ phiếu không phải người trả tiền. Người xem không phải người quyết. Người chơi không được hỏi.

Bốn rủi ro đang chồng lên một lá phiếu

Nhìn một cách hệ thống, có bốn rủi ro lớn cùng lúc tác động lên liên đoàn vào lúc này, và điều đáng chú ý là chúng không hề loại trừ nhau.

Thứ nhất là sự phụ thuộc vào một ngôi sao. Nếu chu kỳ vô địch cờ tiêu chuẩn không giành lại được sự chú ý, trần thương mại của nó sẽ tiếp tục bị giới hạn, và phần giá trị tăng thêm sẽ chảy về phía các nền tảng cùng các nhà tổ chức tư nhân. Đây là dạng rủi ro mà người ta chỉ thấy khi đã quá muộn, vì trần ấy hạ xuống rất chậm.

Thứ hai là rủi ro nhân sự gắn với một điểm. Mọi chiến lược truyền thông dựa vào một cái tên đều đặt toàn bộ câu chuyện của môn vào tay một người có quyền đổi ý vào bất kỳ buổi sáng nào.

Thứ ba là xung đột lợi ích ở cấp lãnh đạo. Trong một liên đoàn mà tổng thống có quyền ảnh hưởng tới lịch thi đấu và quyền thương mại, câu hỏi ai tổ chức giải không phải một câu hỏi đạo đức thuần túy. Nó là một câu hỏi kinh tế.

Thứ tư là rủi ro pháp lý kéo dài. Hồ sơ CAS không biến mất sau khi bỏ phiếu. Nó nằm trong hệ thống tòa án quốc tế, và nó sẽ quay lại theo lịch của tòa, không theo lịch của liên đoàn.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các cuộc chuyển giao quyền lực trong thể thao suốt bốn mươi năm qua, tôi có thể nói một điều khá chắc: cái chết của một định chế không bao giờ bắt đầu từ một scandal lớn. Nó bắt đầu từ một hồ sơ nhỏ không ai chịu đọc kỹ.

Khoảng trống tài trợ, và lý do nó quan trọng hơn lời hứa

Ứng viên Rosenstein thừa nhận môn cờ vua chỉ có vài nhà tài trợ trong khi mức nhận diện toàn cầu rất lớn. Trong toàn bộ nền tảng tranh cử, đây là câu tôi cho là đáng tin nhất, vì nó là câu duy nhất có thể kiểm tra bằng cách mở danh sách nhà tài trợ của bất kỳ giải đấu lớn nào.

Một môn thể thao có hàng trăm triệu người biết chơi nhưng chỉ vài chục thương hiệu chịu chi tiền là một môn thể thao có vấn đề ở khâu chuyển đổi, không phải ở khâu sản phẩm.

Nếu bạn trao một suất đặc cách cho người giỏi nhất, bạn có thể có vài triệu lượt xem. Nếu bạn sửa được cơ chế chuyển đổi, bạn có một thập kỷ. Một chiến dịch tranh cử luôn ưu tiên vế thứ nhất vì nó có hình ảnh, và luôn xếp vế thứ hai xuống dưới vì nó chỉ có bảng tính. Lịch sử thể thao đầy những cuộc tranh cử thắng bằng hình ảnh và thất bại bằng bảng tính.

Nước cờ tôi cho là đúng, nhưng ít ai đi

Nếu tôi được ngồi ở một ghế cố vấn — điều tôi biết sẽ không bao giờ xảy ra, vì tôi viết chứ không họp — tôi sẽ đề nghị ba việc theo thứ tự ưu tiên ngược với thứ tự được truyền thông ưa thích.

Việc đầu tiên là công bố minh bạch cơ chế tự miễn trừ trong quy tắc xung đột lợi ích, kèm một quy trình do bên thứ ba giám sát. Đây là việc rẻ nhất và tạo ra giá trị niềm tin lớn nhất. Ở hồ sơ này, sự im lặng đắt hơn mọi lời giải thích.

Việc thứ hai là công bố một bản thiết kế đường đi tới danh hiệu vô địch thế giới cho cả chu kỳ, có thể kiểm tra được, trước khi cuộc bỏ phiếu diễn ra. Một bản thiết kế như vậy trả lời câu hỏi về Carlsen mà không cần nói tên Carlsen. Nó cũng trả lời câu hỏi về các định dạng mà không cần chọn phe.

Việc thứ ba là mở rộng cơ cấu doanh thu bằng cách bán môn cờ vua cho những thị trường chưa được khai thác: Đông Nam Á, Nam Á, châu Phi, Mỹ Latinh. Đó là nơi có người chơi, có khán giả, có câu lạc bộ, và hầu như không có hợp đồng tài trợ nào. Những gì môn cờ vua gọi là thiếu tiền thực chất là thiếu người đi bán.

Đọc lá phiếu bằng nhịp của một ván cờ tàn

Có một loại ván cờ mà tôi thích xem nhất: tàn cuộc với rất ít quân, nơi mỗi nước đi đều có thể dẫn tới hòa hoặc thua, và không có nước nào đẹp cả. Cuộc bỏ phiếu ở Samarkand có nhịp như vậy. Không có đòn phối hợp rực rỡ. Chỉ có những nước nhỏ, đúng hoặc sai, trên một bàn cờ trống.

Ba ứng viên, ba cách nhìn về cùng một môn thể thao. Một người nói về việc đưa ngôi sao về. Một người nói về định dạng mới. Một người nói về vốn. Người bỏ phiếu sẽ chọn dựa trên điều họ cần ở nhà, không dựa trên điều làng cờ toàn cầu cần trên màn hình.

Đó là lý do tôi không dự đoán kết quả. Tôi chỉ ghi lại thế cờ.

Có một điều tôi biết chắc sau nhiều năm làm nghề: những cuộc bỏ phiếu thể thao thường được nhớ tới qua người thắng, và được đánh giá qua người thua. Mười năm nữa, khi người ta tra cứu lại Samarkand tháng Chín, câu hỏi sẽ là liệu chu kỳ cờ tiêu chuẩn có còn là ngôi đền của môn thể thao này hay đã trở thành một nhà bảo tàng được bảo trì tốt bên cạnh những sân chơi đông người hơn.

Tôi tưởng mình bị lưu đày khỏi bàn cờ, hóa ra bàn cờ đưa tôi vào sâu trong chính mình. Càng đi sâu, tôi càng thấy một điều: những gì quyết định số phận của môn thể thao này chưa bao giờ nằm ở nước cờ hay nhất. Nó nằm ở những quy định không ai muốn đọc, ở những cuộc họp không ai muốn dự, ở những lá phiếu bỏ ra trong một hội trường mà khán giả không được vào.

Hóa ra tôi chưa từng bị đuổi khỏi làng cờ; làng cờ chỉ đẩy tôi ra rìa để tôi nhìn rõ hơn. Và kẻ bị đẩy ra rìa bàn cờ thường là người đầu tiên nhìn thấy những quân cờ đã biến mất.

Ngày 26 tháng 9, ở Samarkand, một nhóm người sẽ quyết định ai ngồi vào chiếc ghế trống. Điều họ chưa quyết định được là liệu chiếc ghế ấy có còn là chiếc ghế mà cả thế giới từng muốn ngồi vào hay không.