World Cup bóng chuyền nữ 2027: 18 tấm vé đầu tiên và những chương chưa ai đọc

Trong một buổi chiều tháng Chín tại Santo Domingo, khi tiếng còi kết thúc trận bán kết vang lên, không có tiếng reo hò nào dội lại từ khán đài. Khán giả đến xem giải vô địch bóng chuyền nữ Bắc Trung Mỹ và Caribe chỉ lấp đầy chưa đến một phần ba nhà thi đấu. Nhưng trên sân, các cô gái Cuba vẫn ôm nhau như thể vừa chạm tay vào một điều gì đó vĩ đại. Họ vừa giành vé dự World Cup bóng chuyền nữ 2027, cùng với Cộng hòa Dominica và Puerto Rico. Tôi nhớ mình đã ngồi rất lâu trước màn hình đêm đó. Không phải vì trận đấu quá hấp dẫn, mà vì cái cách những tấm vé được trao đi trong lặng lẽ. Ba đội tuyển của một châu lục bước vào sân khấu lớn nhất hành tinh, và ở Việt Nam, gần như không một dòng tin nào nhắc đến. Sân đấu vắng lặng là nơi lịch sử được viết, và đêm ấy tôi lại thấy điều đó một lần nữa. Đến khi cả năm giải vô địch châu lục của bóng chuyền nữ khép lại, chúng ta có trong tay bức tranh đầu tiên của vòng loại World Cup 2027: 18 trong số 32 đội tuyển đã biết mình sẽ có mặt tại Canada và Hoa Kỳ. Mười tám cái tên, trải khắp năm châu lục, mỗi cái tên là một hành trình dài mà người ta chỉ nhìn thấy phần nổi là tấm vé. Bóng chuyền nữ thế giới đang ở một trong những thời điểm chuyển mình lớn nhất trong lịch sử. Thể thức 32 đội, lần đầu áp dụng cho một kỳ World Cup nữ, mở ra nhiều cửa hơn cho các nền bóng chuyền từng bị coi là ngoại vi. Nhưng cánh cửa mở ra không có nghĩa là ánh đèn chiếu vào. Và công việc của người viết, có lẽ, là đứng ở rìa ánh sáng đó và ghi lại những gì đang diễn ra trong bóng tối. Trước khi đi vào từng châu lục, cần dựng lại bối cảnh để người đọc hiểu vì sao con số 18 lại mang ý nghĩa đến vậy. World Cup bóng chuyền nữ là một trong những giải đấu lâu đời nhất của làng bóng chuyền thế giới, do Liên đoàn Bóng chuyền Quốc tế (FIVB) tổ chức. Trong nhiều thập kỷ, giải chỉ dành cho một số ít đội tuyển, thường là 12 đội, và suất tham dự chủ yếu dựa trên thành tích ở các giải vô địch châu lục cùng một vài suất mời. Việc mở rộng lên 32 đội cho kỳ 2027 là bước ngoặt, bởi nó thay đổi cách các liên đoàn châu lục phân bổ suất, thay đổi cách các đội tuyển nhỏ tính toán con đường của mình, và quan trọng hơn, thay đổi kỳ vọng của cả một thế hệ vận động viên nữ. Thể thức mới trao cho mỗi châu lục ba suất trực tiếp thông qua giải vô địch châu lục. Đây là điểm khác biệt căn bản so với trước đây, khi các suất thường bị dồn về những nền bóng chuyền mạnh và các đội tuyển tầm trung gần như không có cửa. Ba suất cho mỗi châu lục nghĩa là ở châu Á, một đội như Thái Lan có thể mơ; ở châu Phi, một đội như Cameroon có thể mơ; và ở Nam Mỹ, Colombia có thể mơ. Ba suất đầu tiên của World Cup 2027 đã được giữ từ trước khi vòng loại châu lục bắt đầu. Ý, với tư cách là đội vô địch Giải vô địch bóng chuyền nữ thế giới 2026, nắm chắc một suất. Canada và Hoa Kỳ, hai quốc gia đồng đăng cai kỳ World Cup 2027, nắm hai suất còn lại. Ba cái tên này được xác lập từ rất sớm, và chính vì vậy, khi các giải châu lục diễn ra, cuộc đua thực sự là cuộc đua cho 15 suất còn lại của giai đoạn một. Điều đáng chú ý là cách FIVB tổ chức vòng loại lần này. Thay vì để các đội tuyển đá vòng tròn dài ngày, mỗi châu lục tổ chức một giải vô địch, và ba đội vào sâu nhất sẽ giành vé. Cách làm này khiến mỗi trận đấu ở giải châu lục trở thành trận đấu sinh tử, đồng thời khiến áp lực dồn vào một vài ngày thi đấu ngắn ngủi. Với các đội tuyển nữ vốn ít được đầu tư, một giải đấu tập trung như vậy vừa là cơ hội, vừa là cái bẫy. Giờ là lúc đi vào từng châu lục, bắt đầu từ châu lục diễn ra sớm nhất và cũng khép lại trong lặng lẽ nhất. Ở Bắc Trung Mỹ và Caribe, giải vô địch NORCECA 2026 diễn ra tại Santo Domingo, thủ đô của Cộng hòa Dominica. Đây là giải đấu mà chủ nhà luôn được kỳ vọng, và lần này Cộng hòa Dominica bước vào với tư cách một trong những thế lực của khu vực. Trong khi đó, Canada và Hoa Kỳ đã có suất nhờ vai trò đồng đăng cai, nên cuộc đua ba suất thực chất chỉ còn lại bốn đội cạnh tranh trực tiếp: Cuba, Cộng hòa Dominica, Puerto Rico và Mexico. Kết quả, như đã biết, Cuba và Cộng hòa Dominica vào bán kết và cùng với hai đội chủ nhà đăng cai World Cup, giành những tấm vé châu lục đầu tiên. Sau đó, Cuba kết thúc ở vị trí thứ ba, Cộng hòa Dominica thứ tư, và Puerto Rico, đội xếp thứ năm chung cuộc, trở thành đội thứ ba của khu vực có vé dự World Cup 2027. Câu chuyện của Cuba đáng để dừng lại lâu hơn một chút. Bóng chuyền nữ Cuba từng là một thế lực đáng gờm trong quá khứ, với những đội tuyển từng làm nên tên tuổi ở đấu trường thế giới. Nhưng nhiều năm qua, đội tuyển này chìm trong khó khăn về nhân sự, khi một số trụ cột rời đi, và sự chuyển giao thế hệ diễn ra chậm chạp. Việc Cuba trở lại với một tấm vé World Cup không phải là chuyện được dự báo trước. Nó là kết quả của một quá trình gây dựng lại đội hình trong im lặng, từ những giải đấu khu vực ít người xem cho đến các buổi tập không ai theo dõi. Cộng hòa Dominica thì khác. Đây là nền bóng chuyền nữ được đầu tư bài bản trong nhiều năm, với một thế hệ cầu thủ tài năng như Brayelin Martínez, người đã trở thành biểu tượng của bóng chuyền nữ nước nhà. Vị trí thứ tư của họ ở giải châu lục có phần khiêm tốn so với kỳ vọng, nhưng vé World Cup thì vẫn nằm trong tay. Với một đất nước mà bóng chuyền nữ được xem như một phần bản sắc thể thao, việc có vé vẫn là điều quan trọng hơn bất kỳ thứ hạng nào. Puerto Rico là cái tên khiến tôi chú ý nhất trong nhóm ba đội. Không phải vì họ mạnh nhất, mà vì cách họ đi đến tấm vé. Xếp thứ năm chung cuộc nghĩa là họ không vào bán kết, nhưng với thể thức ba suất cho châu lục và việc Canada, Hoa Kỳ đã có vé, Puerto Rico trở thành đội hưởng lợi ở vị trí thứ năm. Có những tấm vé không đến từ khoảnh khắc bùng nổ, mà đến từ sự hiện diện bền bỉ và một chút may mắn của thể thức. Đôi khi, kiên trì là một chiến thuật. Điều đáng nói là cả ba đội này đều không có sự chuẩn bị dài hạn kiểu như các đội châu Âu. Họ không có những giải quốc nội được truyền hình rộng rãi, không có những bản hợp đồng chuyển nhượng triệu đô. Nhưng họ vẫn đi đến World Cup, và đó chính là giá trị của thể thức mở rộng. 15 suất còn lại của giai đoạn một sẽ được quyết định ở các châu lục khác, và nơi được chờ đợi nhất là châu Á, nơi bóng chuyền nữ có lượng người hâm mộ đông đảo và có một nền bóng chuyền nữ Việt Nam đang khát khao tìm chỗ đứng. Giải vô địch bóng chuyền nữ châu Á 2026 diễn ra tại thành phố Thiên Tân, Trung Quốc. Đây là giải đấu quy tụ những đội tuyển mạnh nhất châu lục, và cũng là nơi chứng kiến một trong những bất ngờ lớn nhất của cả mùa giải. Trung Quốc bước vào giải với tư cách chủ nhà và là ứng viên số một. Với dàn cầu thủ chất lượng như Zhu Ting, một trong những tay đập nổi tiếng nhất thế giới, và Li Yingying, Trung Quốc được kỳ vọng sẽ giành chức vô địch trên sân nhà. Nhưng bóng chuyền, cũng như mọi môn thể thao, không tuân theo logic của kỳ vọng. Thái Lan đã làm nên lịch sử. Đội tuyển bóng chuyền nữ Thái Lan, sau nhiều năm góp mặt ở đấu trường châu lục nhưng chưa từng vượt qua được ngưỡng cửa vô địch ở một giải đấu có Trung Quốc và Nhật Bản, đã đánh bại đội chủ nhà trong trận chung kết. Không chỉ giành vé dự World Cup 2027, họ còn đăng quang ngay tại thủ phủ bóng chuyền của châu lục. Cá nhân tôi, khi theo dõi trận chung kết này, đã nghĩ về những gì Pornpun Guedpard và Ajcharaporn Kongyot cùng đồng đội phải trải qua để có ngày hôm nay. Bóng chuyền nữ Thái Lan là một hiện tượng kể từ những năm 2026, khi họ bắt đầu khẳng định vị thế ở Đông Nam Á rồi từng bước tiến ra châu lục. Nhưng mỗi lần đến gần đỉnh cao, họ lại bị chặn đứng bởi những đội tuyển cao lớn và mạnh mẽ hơn. Họ là đội bóng của những cô gái không có lợi thế thể hình, nhưng có lợi thế của sự khéo léo, của lối đánh nhanh, của tinh thần không chịu khuất phục. Trận chung kết ở Thiên Tân là lần họ vượt qua chính giới hạn của mình. Khi tiếng còi kết thúc vang lên, các cô gái Thái Lan đứng trên sân, chung quanh là sự im lặng của người hâm mộ Trung Quốc. Đó là một khoảnh khắc mà tôi cho rằng bất kỳ ai yêu bóng chuyền nữ đều nên xem lại. Trung Quốc, dù thất bại trong trận chung kết, vẫn giành vé vì đội vào chung kết mặc nhiên có suất dự World Cup. Áp lực ở Thiên Tân là rất lớn, nhưng một đội tuyển như Trung Quốc không gục ngã vì một trận thua. Họ vẫn là một trong những thế lực lớn nhất của bóng chuyền nữ thế giới. Nhật Bản, đội thắng trận tranh huy chương đồng, cũng giành vé. Với truyền thống phòng ngự bền bỉ và lối chơi kỷ luật, Nhật Bản tiếp tục là một gương mặt quen thuộc ở các đấu trường lớn. Những cầu thủ như Sarina Koga hay Mayu Ishikawa đại diện cho một thế hệ kế thừa đầy thuyết phục. Còn Trung Quốc, Thái Lan và Nhật Bản cũng có nghĩa là khu vực Đông Á chiếm trọn ba suất châu Á. Đông Nam Á có đại diện, nhưng chỉ là một. Việt Nam, đội tuyển từng tiến bộ vượt bậc trong những năm qua với những cầu thủ như Trần Thị Thanh Thúy, Nguyễn Thị Bích Tuyền hay Hoàng Thị Kiều Trinh, đã không thể có mặt trong nhóm ba đội hàng đầu châu lục. Đây là sự thật mà người hâm mộ bóng chuyền nữ Việt Nam cần nhìn thẳng, không phải để tự trách, mà để hiểu rõ con đường phía trước. Bóng chuyền nữ Việt Nam đã có những bước tiến đáng ghi nhận. Các cô gái Việt Nam từng gây bất ngờ ở các giải khu vực và có những trận đấu để lại dấu ấn. Nhưng để vượt qua Thái Lan, Nhật Bản và Trung Quốc ở một giải châu lục, đó là câu chuyện của nhiều năm nữa. Khoảng cách không chỉ nằm ở chuyên môn, mà còn ở hệ thống đào tạo trẻ, ở môi trường thi đấu quốc nội, và ở sự đầu tư dài hạn. Điều khiến tôi trăn trở là chúng ta thường chỉ nhìn vào một trận thua để kết luận, trong khi sự tiến bộ của một nền bóng chuyền cần được đo bằng nhiều năm. Thất bại ở châu Á năm nay không phải là dấu chấm hết. Nó là một cột mốc để nhìn lại xem mình đang ở đâu. Rời châu Á, chúng ta đến châu Phi, nơi có lẽ là châu lục mà bóng chuyền nữ bị thế giới bên ngoài lãng quên nhiều nhất, nhưng lại có những câu chuyện đáng kể nhất. Giải vô địch bóng chuyền nữ châu Phi 2026 diễn ra tại Nairobi, Kenya. Đây là một giải đấu mà điều kiện thi đấu và cơ sở vật chất khó có thể so sánh với châu Âu hay châu Á, nhưng chất lượng chuyên môn và tinh thần thi đấu thì không hề thua kém. Hai đội vào chung kết sớm giành vé là Ai Cập và Kenya. Đây là kịch bản quen thuộc của bóng chuyền nữ châu Phi, khi hai đội tuyển này thường xuyên là những ứng viên hàng đầu. Ai Cập, với truyền thống thể thao đa dạng, tiếp tục khẳng định vị thế ở nội dung bóng chuyền nữ. Kenya, đội chủ nhà, dù chỉ giành vị trí á quân, vẫn có vé dự World Cup. Trong trận chung kết, Ai Cập đăng quang, còn Kenya phải hài lòng với ngôi á quân. Cameroon, đội giành huy chương đồng, trở thành đội thứ ba của châu Phi giành vé. Như vậy, ba đội tuyển châu Phi góp mặt ở World Cup 2027 là Ai Cập, Kenya và Cameroon. Câu chuyện của Kenya đáng để kể lại. Bóng chuyền nữ Kenya từ lâu đã là một trong những đội mạnh nhất châu Phi, với những lần góp mặt ở các đấu trường thế giới. Nhưng điều kiện tập luyện của họ vô cùng khó khăn. Có những giai đoạn, đội tuyển phải tập trên những sân không đạt chuẩn, và các nữ cầu thủ phải cân bằng giữa thi đấu và sinh kế. Khi bạn biết rằng một cầu thủ phải lo cơm áo cho gia đình trước khi nghĩ đến một trận bán kết châu lục, bạn sẽ hiểu vì sao tấm vé World Cup của họ không chỉ là một thành tích thể thao. Cameroon cũng là một câu chuyện tương tự. Họ không được nhắc đến nhiều trên bản đồ bóng chuyền nữ thế giới, nhưng sự hiện diện của họ ở World Cup 2027 cho thấy thể thức mở rộng đang thực sự trao cơ hội cho những nền bóng chuyền chưa được biết đến. Có một điều tôi luôn cảm thấy khi theo dõi bóng chuyền nữ châu Phi: sự thiếu thốn không làm họ yếu đi, mà ngược lại, nó tạo ra một thứ sức mạnh khác. Những đội tuyển châu Phi đến với giải đấu không có gì để mất, và điều đó khiến họ trở nên nguy hiểm. Khi World Cup diễn ra trên đất Bắc Mỹ vào năm 2027, sẽ thật thú vị để xem họ gây ra những bất ngờ gì. Ba đội châu Phi, ba suất, và một lần nữa, những cái tên ấy hầu như không xuất hiện trên các mặt báo lớn. Sân vận động trống rỗng dạy ta nghe rõ hơn nhịp đập của trái bóng, và ở Nairobi, tôi tin rằng nhịp đập ấy vang lên rất rõ. Từ châu Phi, bánh xe vòng loại lăn đến châu Âu, nơi giải đấu được chờ đợi với chất lượng chuyên môn cao nhất và cũng là nơi mà cuộc đua suất tham dự diễn ra khốc liệt nhất. Giải vô địch bóng chuyền nữ châu Âu 2026 diễn ra tại Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ. Đây là giải đấu quy tụ những đội tuyển hàng đầu thế giới, và bốn đội vào bán kết mặc nhiên tạo ra cuộc đua ba suất còn lại, bởi Ý đã có vé nhờ ngôi vô địch thế giới 2026. Ba đội tuyển giành vé từ châu Âu là Serbia, Ba Lan và Thổ Nhĩ Kỳ. Ý, đội vô địch thế giới, không cần bận tâm đến suất châu lục, nhưng vẫn góp mặt trong nhóm bán kết. Như vậy, bốn đội mạnh nhất châu Âu ở giải năm nay đều đã có mặt ở World Cup 2027. Dàn thứ tự trên bục huy chương của EuroVolley 2026 là Thổ Nhĩ Kỳ vô địch, Ý á quân và Serbia giành huy chương đồng. Đây là một kết quả phản ánh đúng cục diện bóng chuyền nữ châu Âu, nhưng cũng mở ra nhiều câu hỏi về tương lai. Thổ Nhĩ Kỳ, với sự dẫn dắt của những ngôi sao như Melissa Vargas và Eda Erdem, đang trải qua một trong những giai đoạn thành công nhất của bóng chuyền nữ nước này. Vargas, với khả năng tấn công mạnh mẽ và tầm ảnh hưởng lớn, là một trong những cầu thủ xuất sắc nhất thế giới ở thời điểm hiện tại. Việc Thổ Nhĩ Kỳ vô địch trên sân nhà là kết quả của nhiều năm đầu tư. Serbia, với Tijana Bošković, vẫn là một thế lực không thể xem thường. Bošković là một trong những tay đập vĩ đại nhất của bóng chuyền nữ hiện đại, và sự hiện diện của cô đồng nghĩa với việc Serbia luôn nằm trong nhóm ứng viên vô địch. Maja Ognjenović, người chuyền hai kỳ cựu, tiếp tục là nhân tố quan trọng, dù tuổi tác đã không còn trẻ. Ba Lan, dù không có được vị trí cao nhất, vẫn cho thấy sự ổn định với dàn cầu thủ chất lượng như Magdalena Stysiak và Joanna Wołosz. Bóng chuyền nữ Ba Lan trong những năm gần đây không ngừng tiến bộ, và việc họ có vé dự World Cup là điều hoàn toàn xứng đáng. Ý, đội vô địch thế giới 2026, là một câu chuyện riêng. Paola Egonu, Alessia Orro, Anna Danesi và Myriam Sylla tạo thành một trong những đội hình mạnh nhất của bóng chuyền nữ thế giới. Họ sẽ đến World Cup 2027 với tư cách đương kim vô địch thế giới, và đương nhiên là ứng viên số một cho chức vô địch. Điều đáng chú ý ở châu Âu là mức độ cạnh tranh. Ba suất châu lục không đủ để chứa hết những đội tuyển mạnh. Ý, Serbia, Ba Lan, Thổ Nhĩ Kỳ là những cái tên hạng nhất, nhưng còn Hà Lan, Đức, Bỉ hay Bulgaria cũng có những đội tuyển chất lượng. Với thể thức 32 đội, nhiều khả năng họ sẽ có vé thông qua con đường xếp hạng thế giới hoặc các suất bổ sung, nhưng cuộc đua ở châu Âu cho thấy bóng chuyền nữ châu lục này đang ở một đẳng cấp khác. Khi tôi xem các trận đấu ở Istanbul, một cảm giác phức tạp hiện lên. Ở đây, bóng chuyền nữ được đối xử một cách trọn vẹn: nhà thi đấu chật kín, truyền hình trực tiếp, hợp đồng tài trợ. Nhưng điều đó không thể làm tôi quên rằng ở một nơi khác, chỉ vài giờ bay về phía đông, các cô gái của chúng ta đang tập trong những nhà thi đấu leo lét đèn. Chiếc cúp không phân biệt giới tính, chỉ có ánh đèn sân khấu là phân biệt. Chặng cuối cùng của giai đoạn một đưa chúng ta đến Nam Mỹ, nơi giải vô địch diễn ra tại Rio de Janeiro, Brazil. Giải vô địch bóng chuyền nữ Nam Mỹ 2026 chứng kiến ba đội tuyển giành vé sớm: Brazil, Argentina và Colombia. Họ lần lượt giành huy chương vàng, bạc và đồng chung cuộc. Ba suất cho ba đội, và đây có lẽ là bảng đấu ít bất ngờ nhất trong năm. Brazil là một thế lực thống trị của bóng chuyền nữ Nam Mỹ. Với những cầu thủ như Gabriela Guimarães, thường được biết đến với tên Gabi, đội tuyển Brazil luôn là ứng viên hàng đầu ở mọi giải đấu. Gabi không chỉ là một tay đập xuất sắc mà còn là thủ lĩnh tinh thần của đội, người truyền cảm hứng cho đồng đội bằng sự bền bỉ và khả năng lãnh đạo. Cùng với những cái tên kỳ cựu như Thaisa Menezes, Brazil kết hợp giữa kinh nghiệm và sức trẻ. Argentina và Colombia, hai đội còn lại, đại diện cho phần còn lại của bóng chuyền nữ Nam Mỹ. Đây là khu vực mà khoảng cách giữa Brazil và các đội còn lại là khá lớn, nhưng thể thức ba suất trao cơ hội cho họ. Với Colombia, một nền bóng chuyền nữ đang phát triển, việc có vé dự World Cup là một bước tiến quan trọng. Câu chuyện của Colombia khiến tôi nghĩ đến nhiều đội tuyển nữ khác trên thế giới. Không có ánh hào quang, không có sự đầu tư khổng lồ, nhưng vẫn có mặt ở đấu trường lớn nhất. Đôi khi, World Cup không chỉ là nơi để vô địch, mà còn là nơi để hiện diện, để chứng minh rằng sự tồn tại của bạn là có ý nghĩa. Ở Nam Mỹ, một điều đáng chú ý là bóng chuyền nữ Brazil được đối xử gần như bình đẳng với bóng đá nữ về mặt truyền thông, điều mà nhiều quốc gia khác còn phải học hỏi. Nhưng ngay cả ở Brazil, khoảng cách giữa đội tuyển quốc gia và phần còn lại của khu vực vẫn lớn đến mức chỉ có ba đội đủ sức cạnh tranh. Điều này nhắc chúng ta rằng thể thức mở rộng chỉ là bước đầu; để thay đổi, cần nhiều hơn thế. Tổng kết giai đoạn một, 18 đội tuyển đã có vé dự World Cup bóng chuyền nữ 2027. Đó là Ý, Canada, Hoa Kỳ, Cuba, Cộng hòa Dominica, Puerto Rico, Thái Lan, Trung Quốc, Nhật Bản, Ai Cập, Kenya, Cameroon, Serbia, Ba Lan, Thổ Nhĩ Kỳ, Brazil, Argentina và Colombia. 14 suất còn lại sẽ được quyết định trong giai đoạn tiếp theo, mà nhiều khả năng dựa trên bảng xếp hạng thế giới và các suất bổ sung. Đây là điểm mà câu chuyện trở nên thú vị hơn, bởi nó đặt ra câu hỏi về tiêu chí công bằng trong bóng chuyền nữ. Và đây là lúc tôi muốn nói về điều mà tôi cho là quan trọng nhất, phía sau mọi tấm vé. Điều ít ai để ý là các suất trực tiếp từ châu lục chỉ chiếm chưa đến một nửa tổng số suất. 15 suất từ giải vô địch châu lục, cộng với ba suất đã được định trước, tạo thành 18. Số còn lại sẽ được phân bổ qua xếp hạng và những con đường khác. Điều này có nghĩa là nhiều đội tuyển mạnh, dù không đứng đầu châu lục, vẫn sẽ có vé. Nhưng đồng thời, những đội tuyển nhỏ, nếu không có một giải châu lục thành công, sẽ phải trông chờ vào may mắn của bảng xếp hạng. Tôi tự hỏi: khi World Cup mở rộng lên 32 đội, liệu mục tiêu là phát triển bóng chuyền nữ toàn cầu, hay chỉ đơn thuần là mở rộng thị trường? Câu trả lời có lẽ nằm ở cả hai, nhưng điều đáng bàn là cách cân bằng giữa hai mục tiêu đó. Một tấm vé dự World Cup, đối với một đội tuyển như Cameroon hay Colombia, có giá trị khác hẳn so với một đội tuyển như Ý. Với đội tuyển châu Âu, World Cup là một cột mốc trong chuỗi danh hiệu. Với đội tuyển châu Phi hay Nam Mỹ, đó có thể là khoảnh khắc định hình cả một thế hệ cầu thủ nữ, nguồn động viên cho hàng nghìn cô gái trẻ ở quê nhà chưa từng dám mơ đến việc khoác áo đội tuyển quốc gia. Giá trị thương mại của World Cup 2027 chắc chắn sẽ được đo bằng tiền bản quyền truyền hình, bằng vé bán ra, bằng các hợp đồng tài trợ. Nhưng giá trị thi đấu của nó được đo bằng một thứ khác: bằng số cô gái ở những vùng quê châu Phi, châu Á hay Nam Mỹ tìm thấy hy vọng khi xem đội tuyển nước mình đứng trên sân đấu lớn. Hai thước đo này không luôn trùng nhau, và đôi khi, cái thứ hai bị lãng quên. Tôi đã theo dõi bóng chuyền nữ đủ lâu để hiểu rằng ánh đèn không phải lúc nào cũng chiếu vào nơi cần được chiếu. Trong khi các trận đấu ở châu Âu được truyền hình tỉ mỉ, các trận đấu ở châu Phi có khi chỉ có vài khán giả trong nhà thi đấu và một dòng tin ngắn trên báo. Và trong khi tôi viết những dòng này, ở Việt Nam, những cô gái của chúng ta vẫn đang tập luyện, vẫn đang chờ đợi một cơ hội. Có người sẽ nói rằng bóng chuyền nữ châu Á còn khó tiếp cận World Cup nếu không phải là Trung Quốc, Nhật Bản hay Thái Lan. Điều đó đúng. Nhưng nó cũng gợi ra một câu hỏi quan trọng về việc liệu thể thức có cần thêm một con đường riêng cho các đội tuyển đang phát triển hay không. Nếu ba suất châu lục chỉ luôn thuộc về những cái tên quen thuộc, thì sự mở rộng chỉ có ý nghĩa về mặt con số. Điều này dẫn tôi đến một góc nhìn có phần trái ngược với số đông, nhưng tôi tin là cần thiết. Việc World Cup bóng chuyền nữ mở rộng lên 32 đội thường được ca ngợi như một bước tiến vĩ đại cho bóng chuyền nữ. Nhưng nếu nhìn kỹ, chúng ta thấy giai đoạn một đã chứng minh một điều ngược lại: việc nhiều đội hơn không tự động tạo ra cạnh tranh tốt hơn. Trong nhiều bảng đấu, kết quả đã được định đoạt từ trước khi giải diễn ra, và suất tham dự chỉ là thủ tục. Ở Nam Mỹ, Brazil gần như chắc chắn có vé trước khi giải bắt đầu. Ở châu Âu, bốn đội mạnh nhất đều là những cái tên quen thuộc. Ở châu Á, ba suất thuộc về ba nền bóng chuyền hàng đầu, không có bất ngờ ngoài chức vô địch của Thái Lan. Sự mở rộng thực ra chỉ tạo thêm không gian cho những đội tuyển tầm trung, chứ chưa thay đổi cấu trúc quyền lực của bóng chuyền nữ thế giới. Có một nhóm đội tuyển được hưởng lợi nhiều nhất từ thể thức mới, và đó là các nền bóng chuyền hạng hai như Colombia, Cameroon hay Puerto Rico. Với họ, việc có vé không nằm trong dự tính của nền bóng chuyền toàn cầu, nhưng lại là kết quả trực tiếp của một thể thức rộng mở. Đó là điều tích cực. Nhưng nếu những tấm vé này chỉ để họ đến World Cup và ra về sau vòng bảng, thì giá trị của sự mở rộng cần được nhìn lại. Phản biện với chính mình, tôi cho rằng sự hiện diện vẫn quan trọng hơn kết quả. Một đội tuyển nữ đến World Cup, dù thua cả ba trận, vẫn có thể thay đổi cách nhìn của cả một thế hệ ở quê nhà. Ở những nơi mà bóng chuyền nữ còn bị coi là môn thể thao phụ, việc đội tuyển quốc gia xuất hiện ở một sân đấu lớn có ý nghĩa hơn bất kỳ chiến thắng nào. Nhưng sự hiện diện đó cần được nuôi dưỡng bằng đầu tư, không chỉ bằng cơ hội. Nếu FIVB trao vé cho các đội tuyển nhỏ mà không kèm theo bất kỳ chương trình hỗ trợ nào về đào tạo, huấn luyện hay cơ sở vật chất, thì việc mở rộng chỉ tạo ra những tấm vé cho có. Giấc mơ không cần vé vào cửa, nhưng cần người dám kể câu chuyện, và cần cả người sẵn sàng biến câu chuyện thành hành động. Một điểm nữa mà tôi cho là điểm mù trong cách tổ chức vòng loại: ba suất châu lục không tương xứng với trình độ thực tế của các châu lục. Trong khi châu Âu có đến sáu, bảy đội tuyển đủ sức dự World Cup, chỉ ba đội được đi trực tiếp. Trong khi đó, một châu lục như Nam Mỹ, nơi Brazil thống trị và khoảng cách với các đội còn lại rất lớn, cũng có ba suất. Sự phân bổ đồng đều theo châu lục không phản ánh sự phân hóa trình độ. Đây là hệ quả của mong muốn đảm bảo tính đại diện, nhưng nó cũng đặt ra câu hỏi về chất lượng giải đấu. Có lẽ, trong tương lai, một thể thức cân bằng hơn cần được cân nhắc. Nhưng tôi không viết điều này để chỉ trích FIVB. Tôi viết để nhắc rằng bóng chuyền nữ, giống như mọi môn thể thao nữ, đang đứng trước một thời điểm mà sự phát triển không thể chỉ dựa vào thiện chí. Nó cần một hệ thống công bằng hơn, một cấu trúc hỗ trợ cụ thể hơn, và một cam kết dài hạn hơn. Điều tôi tin chắc là bóng chuyền nữ giải trí thế giới đang ở một trong những giai đoạn hấp dẫn nhất. Nhìn vào danh sách 18 đội tuyển đã có vé, tôi thấy sự đa dạng của các trường phái. Từ lối đánh tốc độ của Thái Lan, từ sự bền bỉ phòng ngự của Nhật Bản, từ sức mạnh thể lực của Ý và Serbia, từ sự khéo léo kỹ thuật của Brazil, cho đến tinh thần chiến đấu của các đội tuyển châu Phi. World Cup 2027 hứa hẹn sẽ là một bức tranh nhiều màu sắc, mà ở đó người hâm mộ có thể thấy nhiều gương mặt mới. Các cô gái năm ấy không biết mình đang viết tiếp lịch sử. Đó là điều tôi luôn nghĩ về các vận động viên nữ, những người đến với thể thao mà không biết rằng mình đang mở đường cho thế hệ sau. Khi một cầu thủ Cuba bước vào sân tại Santo Domingo, cô ấy có thể chỉ nghĩ đến một tấm vé. Nhưng có một cô bé ở một thị trấn xa xôi nào đó đang xem truyền hình, và khoảnh khắc ấy sẽ in vào tâm trí cô bé như một lời hứa. Từ U20 World Cup đến hôm nay, con đường dài hơn ta tưởng nhưng ngắn hơn ta sợ. Khi tôi bắt đầu theo dõi bóng chuyền nữ, tôi không nghĩ sẽ có ngày chứng kiến một kỳ World Cup dành cho 32 đội. Nhưng giờ đây, bóng chuyền nữ đã có một sân chơi rộng lớn hơn, dù con đường đi đến đó vẫn còn nhiều chông gai. Điều quan trọng bây giờ là trách nhiệm của các liên đoàn châu lục và FIVB. Sự mở rộng lên 32 đội cần được đi kèm với các chương trình đào tạo tài năng trẻ, với việc đầu tư vào cơ sở vật chất cho các nền bóng chuyền đang phát triển, và với một chiến lược truyền thông đưa bóng chuyền nữ đến gần hơn với khán giả đại chúng. Nếu không, mọi thứ sẽ dừng lại ở những tấm vé giấy và những bài báo ngắn. Bóng chuyền nữ châu Á, trong đó có Việt Nam, cần một chiến lược dài hạn hơn là những lần góp mặt đơn lẻ ở các giải châu lục. Chúng ta không thể chỉ trông chờ vào một thế hệ vàng, mà cần hệ thống đào tạo từ trẻ, cần những giải quốc nội chất lượng hơn, cần những HLV có trình độ quốc tế. Nhưng tôi cũng muốn nhắc rằng thay đổi không đến từ trên xuống. Nó bắt đầu từ những người viết, những người hâm mộ, những người dành thời gian để xem một trận bóng chuyền nữ tại nhà thi đấu vắng người. Sân cỏ không khán giả, nhưng tiếng vỗ tay vẫn còn trong tim, và những tràng pháo tay tưởng như im lặng đó đang góp phần tạo nên một tương lai khác. Khi World Cup 2027 khởi tranh trên đất Canada và Hoa Kỳ, sẽ có 32 đội tuyển nữ bước ra sân. Trong số đó, 18 cái tên đã được xác định. Mỗi cái tên là một câu chuyện, và tôi tin rằng bóng chuyền nữ Việt Nam sẽ có ngày viết nên câu chuyện của riêng mình. Đó không phải là một giấc mơ xa vời, mà là một mục tiêu cần được theo đuổi bằng sự kiên trì và tỉnh thức. Vòng loại World Cup bóng chuyền nữ 2027 vẫn còn 14 suất chưa được trao. Giai đoạn hai sẽ tiếp tục, và những tấm vé còn lại sẽ thuộc về ai, chúng ta phải chờ. Nhưng cho dù đó là đội tuyển nào, tôi hy vọng rằng câu chuyện của họ sẽ được kể một cách trọn vẹn, không chỉ bằng tỷ số mà bằng cả hành trình phía sau. Có những bàn thắng không được ghi trên bảng tỷ số, mà ghi trong ký ức. Với bóng chuyền nữ, đó là những lần khối bóng chạm sàn trong im lặng, là những giọt mồ hôi rơi trên sân tập không khán giả, là những tấm vé không được truyền thông nhắc tên nhưng vẫn có giá trị định hình cả một nền thể thao. Tôi sẽ tiếp tục ghi lại những câu chuyện đó, vì tôi tin rằng một ngày nào đó, chúng sẽ được nhớ đến như những chương đầu của một cuốn sách lớn.